• 09:30 – Որդու գործերով դատելու են հորը 
  • 18:20 – Չինաստանը Հայաստանում կկառուցվի մեծությամբ երկրորդ դեսպանատունը 
  • 09:30 – Որդու գործերով դատելու են հորը 
  • 19:27 – Յուրաքանչյուր նվաճում համառ աշխատանքի արդյունք է 
  • 23:32 – 10 000 հեկտար անտառ է այրվել 
  • 20:01 – Դատարանը արգելել է Գոհար Հարությունյանին «Միսս Հայաստան 2017» մրցույթի կազմակերպումը և անցկացումը: 

ԲԱՌԵՐՈՒ ԽՈՐՀՐԴԱՒՈՐ ԱՇԽԱՐՀԸ- Տեղ

ՆՈՐԱՅՐ ՏԱՏՈՒՐԵԱՆ


 


Բառ, որ նստիլ չի գիտեր…


0903dadourian– Քանի՞ տեղ պիտի տեսնենք… Ամէն տեղ օձեր կան՝ կ՛ըսեն, ճի՞շդ է… Տեղ-տեղ պիտի կենա՞նք լուսանկարելու համար… Կայ տեղ մը, ուրկէ թթու լաւաշ կրնանք առնել…


Հարցումներու այս տեղի տեղատարափը կու գայ Լարայէն՝ մեր աշակերտուհին, որ իր 34 դասընկերներով եկած է Հայաստան, հայրենիքը ճանչնալու: Լարան, որ չի գիտեր, թէ միջնադարեան «Խորխորունի» նախարարական տոհմանունը ինչպէ՛ս եկեր ու նստեր է իր մականունին տեղը, որոշած է նստիլ վարորդ Արտուշին քով, այնտե՛ղ, ուր սովորաբար ուղեցոյցները կը նստին: Ամէն տեղ անընդհատ կը լուսանկարէ՝ իր արմատները գտնելու նպատակով:


Երբ մեր հանրակառքը երկու շաբաթ շարունակ կը սուրայ հանրապետութեան M1, M4, M12, M20 եւ այլ մայրուղիներու վրայ, մենք առատ ժամանակ կ՛ունենանք մեր տեսած տեղերուն եւ «տեղ» բառին մասին խօսելու, ինչպէս նաեւ՝ իր հարցումներուն տեղը տեղին պատասխան տալու:


– Լարա՛, ուղեգրութեան մէջ ներառնուած են բազմաթիւ տեղեր. սրբազան տեղեր, քարքարոտ տեղեր, պատմական տեղեր, ազատագրուած տեղեր, նոյնիսկ՝ ականապատուած տեղեր… Մեր երկիրը թէեւ «քարտէսի վրայ արցունքի մի կաթիլ» է, ինչպէս ըսած էր հայկական ժամանակակից բանաստեղծութեան մէջ կարեւոր տեղ ունեցող Յովհաննէս Գրիգորեան, բաւական ընդարձակ է իր հետաքրքրաշարժ եւ հպարտութիւն ներշնչող տեղերով:


Կը մօտենանք Սարդարապատ. սրբազան տեղերէն մէկը՝ Հանրապետութեան ծննդատեղին: Յուշապատին առջեւ աշակերտները, տեղի եւ ժամանակի լրջութիւնը հասկնալով՝ սկսած են երգելու.


«…Աւարայրից ջանք առանք,


այստեղ մի պահ կանգ առանք…»


– «Տեղ» բառը, Լարա՛, բնիկ հայկական է:


– Ասիկա գիտնալու համար, լեզուաբան ըլլալու պէտք չունինք: Նոյ Նահապետը Արարատի գագաթէն իջաւ եւ հաստատեց առաջին բնակատեղին: Լերան լանջին ուռենի տնկած անոր տեղը կոչուեցաւ Ակուռի, իսկ առաջին իջեւանած տեղը՝ Նախիջեւան: Այդպէ՛ս սորված ենք:


– Ապա այս միավանկը ծածկեց թէ՛ մեր ամբողջ լեռնաշխարհը եւ թէ՝ մեր լեզո՛ւն: Հին մատենագրութեան մէջ արդէն իսկ տեղ գտած են «տեղ» արմատով կազմուած բազմաթիւ բառեր, ինչպէս՝ «տեղակալ», «տեղակացութիւն», «տեղապահ», «կռուատեղ», «բռնատեղ», «ձեռնատեղ», «ժամատեղ»…


Ստուգաբանականօրէն բառը կապուած է իջեւանելու, հաստատուելու եւ նստելու հետ: Բունը՝ sedlo բառն է, արմատը՝ sed, որ կը նշանակէ՝ նստիլ: Ունի ծննդակից բառեր. հին յունարէն «էլլա»ն եւ արդի յունարէն «էդրա»ն՝ նստարան, լատիներէն «սելլա»ն՝ աթոռ, նստարան, թամբ, անգլերէն «սեթլ»ը՝ տեղաւորուիլ, թամբ, «սի»չը՝ նս-տիլ, ռուսերէն «սետլօ»ն՝ թամբ… Յունական արմատը ծնունդ տուած է cathedral միջազգային բառին, որ կը նշանակէ՝ «եպիսկոպոսական նստավայր»:


Մեր յաջորդ սրբավայրը Էջմիածինն է, ուր տեղի կ՛ունենայ միատեղ աղօթք: Ուղեցոյցը կու տայ տխուր տեղեկութիւն մը. «Պարսիկների շահ Աբասը 1603 թուականին որոշել է մայր տաճարը քար առ քար տեղահանել եւ վերակառուցել Սպահանում՝ գաղթեցուած հայերին նոր բնակատեղիին կապելու համար»:


– Լարա՛, «տեղ» բառը տեղ-տեղ առաւ տեղական ձեւեր, ամէն տեղ նոյնը չմնաց. Զէյթունի եւ Հաճնոյ մէջ՝ դեղ, Տիգրանակերտի եւ Մուսա լերան վրայ՝ դիղ, Ակնայ, Խարբերդի, Պոլսոյ եւ Ռոտոսթոյի մէջ՝ դէղ, Թիֆլիսի մէջ՝ տիղ… Անոր համար Սայաթ Նովան երգեց. «Վուրտիղ հարսնիք, վուրտիղըն սուգ, վուրտիղ սօյբաթ, խաղ է ըլում, վուրտիղ ժամ, վուրտիղ պատարագ, վուրտիղ սիրով տաղ է ըլում…»:


Մէկ այլ օր: Շրջապտոյտը բառացիօրէն մեզ կը հասցնէ «տեղեր»: Արագած լերան հարաւային լանջին վրայ, Լարան կը լուսանկարէ երկլեզու ցուցանակ մը. ՏԵՂԵՐ-TEGHER: Գետ է, գիւղ եւ վանք: Ըստ մէկ ստուգաբանութեան՝ այդպէս է կոչուած, որովհետեւ 10րդ դարուն անառիկ Ամբերդի կայազօրի զինուորները իջած են հարաւ, իրենց ընտանիքներուն համար բարեխառն եղանակով բնակատեղի գտնելու համար: Այս տարածքը տեսեր եւ ըսեր են. «Լա՜ւ տեղեր են» ու բնակավայրը կոչեր են Տեղեր:


– Լարա՛, «տեղ» բառը մերժեց մնալ իր տեղը, աճեցաւ ու դարձաւ բարդ բառ, ածանց բառ, մեր բառապաշարը հասցուց նորանոր տեղեր: Տեղը տեղին յիշենք օրինակներ. Ականակտեղ, անպարատեղի, անտեղական, անտեղի, անտեղիտալի, ատենատեղի, արտատեղի, արօտատեղի, բանակատեղի, բերդատեղի, գերեզմանատեղի, տեղագրել, տեղական, տեղապահութիւն, տեղափոխ, տեղափոխութիւն, զետեղել, ժողովատեղի, լալատեղ, կալատեղ, ճաշատեղ, նստատեղի, նիզակատեղ, ոտնատեղի, պաշտօնետեղ, վրանատեղ, տապանատեղ, տեղացի, տեղաւորել, տեղաբնակ, տեղաշարժ, տեղադրել, տեղազերծ, տեղակայութիւն… Այս բառը, երեւոյթով հեզ ու հանդարտ, հայոց պատմութեան ամենադաժան օրերուն մեր ժողովուրդը առաւ ու տարաւ տեղերուն ամենամութը, ամենադառնը՝ «կառափնատեղ» եւ «տեղահանութիւն», ու մեզ դարձուց… «տեղահան» ժողովուրդ:


– Պարո՛ն, մեր տեղանուններն ալ տեղահան եղած են,- կ՛ակնարկէ Լարան, երբ անցած քանի մը օրերուն ընթացքին նկատած եւ լուսանկարած է այնպիսի տեղանուններ, որոնք երկրի սահմանին արեւմտեան կողմը պէտք է ըլլային. Այնթապ, Պարտիզակ, Մուսալեռ, Արաբկիր, Մալաթիա-Սեբաստիա, Զէյթուն, Մարաշ, Սասունիկ, Սիփան, Եդեսիա, Ամասիա…


– Լարա՛, 19րդ դարու վերջին տասնամեակներուն, գիտականօրէն տէր կանգնելու համար մեր տեղերուն, սկսանք հրատարակելու ստուար «տեղագրութիւններ» եւ «տեղացոյց» քարտէսներ. «Տեղագրութիւնք ի Փոքր Եւ Ի Մեծ Հայս», «Տեղագրութիւն Մարմաշինող Վանացն Ի Շիրակ», «Տեղագրութիւն Կոստանդնուպոլսոյ Եւ Իւր Շրջակայից Յատակագիծ Պատկերով Վոսփորի», «Տեղագրութիւն Անի Քաղաքին Հանդերձ Տեսարանացոյց Պատկերօք», «Առաջին Տեղագրութիւն Վիճակին Նիկոմիդիոյ, Այցելութեամբ Նաթանեան Պօղոս Վրդպ.», «Նկարագրական Ուղեւորութիւն Ի Հայաբնակ Գաւառս Արեւելեան Տաճկաստանի. Տեղագրութիւնք սարէն եւ ձորէն, հնէն եւ նորէն պիտանի գիտնոց», «Տէրսիմ. Ճանապարհորդութիւն եւ Տեղագրութիւն», «Տեղագրութիւն Վասպուրականի»… Իսկ պատանիներուն համար ամէնէն մատչելին տպուեցաւ 1911 թուականին, Պոլսոյ մէջ. «Գամեր. Փոքրիկ Ճամբորդը Արեւելքի Մէջ: Միակ ընթերցարանը հայուն զարդարուած բազմաթիւ նոր տեղացոյց պատկերներով եւ լուսանկարներով: Համառօտ տեղեկութիւններ Ասիական Թուրքիոյ վրայ եւ օգտակար գիտելիքներ»:


– Պարո՛ն, ես զուր տեղ եկայ Հայաստան:


– Ինչո՞ւ այդպէս կը մտածես:


– Ո՛չ մէկ տեղ՝ Խորխորունիներու համար:


– Համբերէ՛, քանի մը օր համբերէ: Այս բառը քեզ դեռ շա՜տ տեղեր պիտի տանի: (Ուղեւորութիւնը կը շարունակուի գալ շաբաթ):


 

скачать шаблон для dle скачать бесплатно фильмы

  • Կայքում տեղ գտած մտքերն ու տեսակետները հեղինակի սեփականությունն են և կարող են չհամընկնել FMG NEWS-ի խմբագրության տեսակետների հետ:
  • Կիսվեք Ձեր ընկերների հետ
  • Դիտումների քանակ:счетчик посещений 43

    Ձեր Մեկնաբանությունը
    • Կարդում են
    • Այսօր
    • Թոփ 12
    Курсы валют ЦБ РФ09.06.2016
    USDКурс Доллара00.00000.000
    EURКурс Евро00.00000.000
    GBPКурс Фунта00.00000.000
    BYRКурс белорусского рубля00.00000.000
    UAHКурс гривны00.00000.000
    AMDКурс Армянского драма00.00000.000
    AZNКурс азербайджанского маната00.00000.000
    Սոց. ցանցեր
    • Вконтакте
    • Facebook
    • Twitter